MS TEDAVİSİNDE KÖK HÜCRE NAKLİ


Multipl skleroz tedavisinde kök hücre nakli
Prof. Dr. Gülşen Akman-Demir
27 Mayıs 2009, İstanbul Tıp Fakültesi MS Hasta Okulu

Multipl sklerozda kök hücre nakli dediğimiz zaman aslında üç farklı yöntemden söz ediyoruz.

    -Kök hücre nakli ile hasarlı sinir dokusunun onarımı: Mevcut nörolojik bozuklukları düzeltmeye yönelik
  • -Otolog kan kaynaklı kök hücre desteği ile yoğun kemoterapi: Hastalık ilerlemesini durdurmaya yönelik
  • -Mezenkimal kök hücre nakli: henüz çok erken araştırma safhasındadır

Kök hücre nakli ile hasarlı sinir dokusunun onarımı:
Sinir dokusu kök hücrelerinin iki kaynağı vardır:

    -Embriyonik kök hücreler
  1. -Erişkinlerde kök hücreler

Sinir dokusu kök hücrelerle sıçanlarda geliştirilen MS hastalığı modelinde (EAE) hasarlı sinir hücrelerinin ve miyelinin yenilenmesi mümkün oldu. İnsanda da Faz I/II çalışmalar başlıyor. Ancak, hala aşılması gereken bazı sorunlar vardır:

    -Nakledilen hücreler istenilen şekilde gelişmeyip tümör oluşumuna dönüşebilir
  1. -Bağışıklık sistemi tarafından doku reddi ortaya çıkabilir
  2. -MS hastalık süreci nakledilen yeni dokuyu da etkileyebilir
  3. -Bu kök hücrelerin insanda yaşam süresi kısa

Otolog kan kaynaklı kök hücre ile yoğun kemoterapi:
MS hastalarında daha sık uygulanmakta olan kök hücre tedavisi budur. Burada amaç hastadan kandaki kök hücreleri ayırdıktan sonra çok yoğun kemoterapi ile bağışıklık sistemini “SIFIRLAMAK” ve ardından kök hücreleri hastaya geri vererek kan hücrelerinin yeniden oluşmasını sağlamaktır.

Otolog kaynaklı kök hücre ile yoğun kemoterapinin MS’teki etkileri ilk kez 1997 yılında lösemi nedeniyle kök hücre destekli kemoterapi uygulanan bir MS’li hastanın tedavi sonrası MS’inin de ilerlemesinin durması sonucu dikkati çekmiştir. Bugüne kadar yaklaşık 400 MS’lide uygulanmış. 2009 yılında Faz I/II çalışma sonuçları yayınlandı. Biz kendi merkezimizde toplam 3 hastamızda uyguladık.

Otolog kaynaklı kök hücre ile yoğun kemoterapinin çok zorlu bir süreçtir:

  1. Uygun hasta seçimi
    • -Hızlı ilerleyen (son bir yıl içinde en az bir atak ve özürlülük puanında en az bir puanlık artış)
    • -Görece genç (40 yaş altında daha başarılı)
    • -Başka sağlık sorunu bulunmayan
    • -Hareket yetenekleri tamamen kısıtlanmamış
  1. Hastanın infeksiyondan tamamen arındırılması
    • -Bütün gizli infeksiyon odaklarının araştırılıp tedavi edilmesi
    • -Diş tedavilerinin tamamlanması, dişlerdeki kaplamaların sökülmesi (altta gizli -infeksiyon olabileceği için
  1. Kemik iliği transplantasyon merkezinin bulunması
      -Böyle bir tedavi sıradan hasta servisinde gerçekleştirilemez
    • -Tam steril bir ortam şart
    • -Hasta tedavi süresince dış dünyadan izole edilmeli
  1. Tedavi yan etkileri ile başa çıkma
      -Kan hücrelerinin sıfırlanması: infeksiyon riski, ciddi kanama riski
    • -Kemoterapiye bağlı bulantı, ishal, saç dökülmesi, vs.
    • -Tedavi sırasında MS belirtilerinin geçici olarak kötüleşmesi

2009 yılında açıklanan Faz I/II araştırma sonuçları: 21 yineleyici MS’li hastada otolog kaynaklı kök hücre ile yoğun kemoterapi uygulanmış. Hastalarda hastalık süresi 2-10 yıl arasındaydı (çoğu ilk 5 yılda). Klasik tedavilere cevapsız ve son 1 yıl içinde en az 2 ciddi atak yaşamış hastalar seçilmişti. Bu hastalar tedaviden sonrada yaklaşık 3 yıl izlenmişti. 17 hastada nörolojik tablo en az 1 puanlık iyileşme göstermişti. Ancak, 5 hasta tedavinin hemen ardından atak geçirmişti. Sonraki 3 yıl içinde bu 21 hastanın hiçbirinde ilerleme görülmemişti, 16 hastada hiç atak görülmemişti. Sadece bir hastada yeni MR lezyonları görülmüştü.

Faz I/II araştırmada görülen yan etkiler: 11 hastada ciddi bir yan etki görülmemişken, 5 hastada ağır nötropenik ateş görülmüş, tedavi ile düzelmiş. 2 hastada zona gelişmiş, 2 hastada trombosit düşüklüğüne bağlı kanama eğilimi görülmüş, tedavi ile düzelmiş, 1 hastada karaciğer testleri bozulmuş, 1 hastada döküntü olmuştu. Faz I/II araştırma sonuçlarına dayanılarak uluslar arası geniş katılımlı bir araştırma başlatılmış.Standart MS tedavilerine cevapsız hastalarda kan kaynaklı kök hücre nakli halen araştırılıyor.